Giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng

Hợp đồng xây dựng là hợp đồng dân sự được thoả thuận bằng văn bản giữa bên giao thầu và bên nhận thầu để thực hiện một phần hay toàn bộ công việc trong hoạt động đầu tư xây dựng.

Tuỳ theo tính chất, nội dung công việc mà hợp đồng xây dựng sẽ được phân thành nhiều loại khác nhau như: Hợp đồng tư vấn xây dựng; Hợp đồng thi công xây dựng công trình; Hợp đồng mua sẵm vật tư, thiết bị…

Tranh chấp hợp đồng xây dựng là những mâu thuẫn, bất đồng giữa các bên chủ thể tham gia trong quan hệ hợp đồng xây dựng.

1. Nguyên nhân phát sinh tranh chấp về hợp đồng xây dựng.

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến những tranh chấp hợp đồng, tuy nhiên có một số nguyên nhân điển hình dẫn đến phát sinh tranh chấp hợp đồng xây dựng như sau:

• Tranh chấp do không đảm bảo tiến độ thi công, chất lượng công trình.

Do nhiều yếu tổ chủ quan, khách quan khác nhau dẫn đến việc nhà thầu không đảm bảo đúng chất lượng và tiến độ thi công công trình như: điều kiện về vốn, nhân lực, thời tiết, dịch bệnh…

• Tranh chấp do vi phạm nghĩa vụ thanh toán: Chủ đầu tư không tiến hành thanh toán đầy đủ, đúng hạn tiến độ thanh toán quy định trong hợp đồng dẫn đến những thiệt hại về kinh tế cho nhà thầu.
• Tranh chấp do không thực hiện nghĩa vụ bảo hành: Theo quy định của pháp luật và thực tế thực hiện hợp đồng xây dựng, tuỳ thuộc vào công trình và nguồn vốn đầu tư các bên sẽ có những thoả thuận về thời hạn bảo hành công trình xây dựng kể từ ngày nghiệm thu đưa vào sử dụng. Theo đó để đảm bảo cho việc bảo hành, các bên thường thoả thuận giữ lại % giá trị hợp đồng nhất định để đảm bảo cho việc thực hiện nghĩa vụ bảo hành. Tuy nhiên, khi công trình đưa vào sử dụng và trong thời hạn bảo hành, công trình phát sinh một số lỗi kỹ thuật cần sửa chữa, bảo hành. Tuy nhiên nhà thầu không thực hiện hoặc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo hành, hoặc kéo dài thời gian cho đến hết thời gian bảo hành dẫn đến tranh chấp xảy ra giữa các bên.
• Tranh chấp do một bên đơn phương chấm dứt hợp đồng trước thời hạn. Trong quá trình thực hiện hợp đồng, giữa chủ đầu tư và nhà thầu phát sinh những xung đột lợi ích, một trong các bên không thực hiện đúng nghĩa vụ trong hợp đồng hoặc vì một lý do nào đó một trong hai bên đã tiến hành việc chấm dứt hợp đồng trước thời hạn. Việc chấm dứt hợp đồng trước thời hạn có thể xảy ra thiệt hại cho bên còn lại hoặc khi chấm dứt hợp đồng các bên không thoả thuận được việc giải quyết hậu quả một cách thoả đáng, do đó dẫn đến tranh chấp giữa các bên xảy ra.

2. Các phương thức giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng:

Khi xảy ra tranh chấp hợp đồng xây dựng, các bên có quyền lựa chọn một trong các phương thức sau để giải quyết tranh chấp: Thương lượng; hoà giải hoặc khởi kiện (có thể khởi kiện ra trung tâm trọng tài hoặc khởi kiện tại toà án có thẩm quyền).

• Thương lượng:

Đây là phương thức được áp dụng đầu tiên trong quá trình giải quyết tranh chấp. Phương thức này được thực hiện bằng cách các bên có thể tiến hành gặp mặt trao đổi trực tiếp hoặc thông qua các phương tiện khác như điện thoại, email, họp trực tuyến, v.v…để thoả thuận, thương lượng phương án giải quyết. Phương thức này rất linh hoạt, đơn giản, nhanh chóng, tiết kiệm, bảo mật thông tin và mối quan hệ giữa các bên chưa đến mức quá căng thẳng. Tuy nhiên cũng bởi yếu tố tự do đó nên có thể các bên không thể thống nhất được phương án, đồng thời khi thống nhất được phương án giải quyết rồi cũng không có cơ chế nào bắt buộc thực hiện những điều hai bên đã thỏa thuận thành công. Nếu thương lượng không thành, các chủ thể sẽ phải tiếp tục áp dụng các phương thức khác.

• Hoà giải:

Trường hợp các bên không thể tự thương lượng được thì các bên có thể nhờ một bên thứ ba độc lập để làm trung gian hoà giải. Các bên sẽ thống nhất lựa chọn bên thứ ba đứng ra hoà giải tranh chấp. Ưu điểm của phương thức này cũng tương tự như phương thức thương lượng là nhanh chóng, tiết kiệm thời gian cho các bên nếu hoà giải thành công. Tuy nhiên, nhược điểm là các bên vẫn phải mất chi phí kể cả trong trường hợp hoà giải không thành. Ngoài ra trong trường hợp hoà giải kéo dài mà không thành thì có thể ảnh hưởng đến thời hiệu khởi kiện.

• Khởi kiện ra Trung tâm Trọng tài.

Hiện nay ở Việt Nam có nhiều trung tâm trọng tài như: Trung tâm trọng tài quốc tế Việt Nam; Trung tâm trọng tài thương mại Á Châu; Trung tâm trọng tài thương mại quốc tế Việt – Trung; Trung tâm trọng tài thương mại D2…

Ưu điểm của phương thức giải quyết này là thủ tục rút ngắn hơn so với giải quyết tranh chấp tại Toà án. Tuy nhiên, để giải quyết tranh chấp tại Trung tâm Trọng tài thì các bên phải có thoả thuận về việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài có hiệu lực. Ngoài ra, mặc dù Phán quyết trọng tài có hiệu lực kể từ ngày ban hành nhưng trong một số trường hợp Phán quyết của trọng tài vẫn có thể bị toà án xem xét và huỷ nếu thuộc trường hợp: thoả thuận trọng tài trái quy định của pháp luật; thủ tục tố tụng trọng tài trái với quy định của Luật Trọng tài thương mại; chứng cứ do các bên cung cấp giả mạo hoặc phán quyết trọng tài trái với nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam.

• Khởi kiện ra Toà án có thẩm quyền:

Khởi kiện tại Tòa án là phương thức truyền thống thường được lựa chọn. Việc giải quyết tại tòa án được thực hiện theo quy định của Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và các luật khác có liên quan. Trước khi khởi kiện, nguyên đơn cần xác định đúng Tòa án có thẩm quyền giải quyết để nộp đơn. Sau khi thụ lý đơn khởi kiện, trước tiên Tòa án giải quyết vụ án sẽ triệu tập các đương sự lên làm việc, tổ chức các buổi kiểm tra giao nộp chứng cứ và hòa giải. Nếu hòa giải thành thì Tòa án sẽ ra Quyết định công nhận sự thỏa thuận của đương sự. Trường hợp các bên không hòa giải thành, Tòa án sẽ ra quyết định đưa vụ án ra xét xử và mở phiên tòa xét xử. Tuy phương thức khởi kiện tại Tòa án là phương thức truyền thống và phổ biến, nhưng lại có nhược điểm là quá trình giải quyết kéo dài, qua nhiều cấp xét xử.